دوشنبه ، 08 خرداد 1396
 
منوي امور پايگاهها
تاريخچه

        از حدود يك صد سال پيش تا امروز، كشور ما همگام و هماهنگ با درك روزافزون جامعه جهاني از اهميت ميراث فرهنگي و با توجه شايسته به تمام زمينه‌هاي آن، ضمن تدوين قوانين، مقررات و آيين‌نامه‌هاي ملي ناظر بر حفاظت از ميراث فرهنگي و نيز با پذيرش منشورها، كنوانسيون ها و پروتكل‌هاي بين‌المللي مرتبط با موضوع و با ايجاد نهادها و سازمان‌هاي موردنياز، پژوهش، حفاظت، معرفي و آموزش ميراث فرهنگي را عملاً در دستور كار قرار داد.

شرايط اداي اين تكاليف، در سال هاي بعد از انقلاب اسلامی، با تصويب قوانين و مقررات مربوطه و تاسيس سازمان ميراث فرهنگي كشور( و سپس با ايجاد سازمان ميراث فرهنگی، صنايع دستي و گردشگري)، مهیا گشت.

نظر به اينكه واحدهاي كلان اين سازمان، هر يك عهده‌دار بخش مشخص و تخصصي ويژه‌اي از تكاليف قانوني اين سازمان بودند و هر واحد، تكليف بخش خود را  گاه بدون ارتباط لازم با ديگر واحدها، به انجام مي‌رسانيد و با عنايت خاص و توجه اكيد به اينكه « لزوم تحقق كليه تكاليف سازمان، در هر مورد ميراث فرهنگي( و بعدها در هر مورد ميراث فرهنگي، میراث طبيعي، صنايع دستي و گردشگري) با در نظر گرفتن توالي منطقي اقدامات وجود دارد، در ابتداي دهه 1370، طرح هاي جامعي با عنوان « پروژه‌هاي بزرگ » و با شرح وظايف مورد نياز تحقق اهداف اين پروژه‌ها، با اعتبارات ويژه و مديريت متمركز، تعريف و به اجرا گذارده ‌شد.

بر اين اساس مقرر گرديد، انجام كليه تكاليف سازمان ميراث فرهنگي كشور( وقت) ، با همكاري در اين پروژه‌ها و هماهنگي مسئولانه  معاونت‌هاي سازمان، تحت مديريتي واحد، تحقق يابد. طرح ها و برنامه‌هاي اين «پروژه‌هاي بزرگ» شامل « تجهيز، پژوهش، استحكام‌بخشي، مرمت، ساماندهي، احياء، معرفي و فراهم كردن زمينه اجراي انواع آموزش هاي مرتبط با وظايف ياد شده» با راه اندازی 10 پروژه بزرگ در سازمان عینیت یافت. این 10 پروژه که در حقیقت نیای پایگاه های فعلی به حساب می آیند عبارت بودند از:

·         تخت سلیمان (آذر بایجان غربی)

·         میدان نقش جهان اصفهان (اصفهان)

·         کاخ گلستان (تهران)

·         معبد چغازنبیل (خوزستان)

·         سازه های آبی شوشتر (خوزستان)

·         شوش (خوزستان)

·         گنبد سلطانیه (زنجان)

·         تخت جمشید (فارس)

·         فیروز آباد (فارس)

·         معبد آناهیتا (کرمانشاه)

 

 

پس از آن و از سال 1374 به بعد، محورهاي فرهنگي_ تاريخي 10 شهر مهم كشور به مجموعه فوق افزوده شد. این شهر ها عبارت بودند از: تبریز، سمنان، شیراز، قزوین، کاشان، کرمان، همدان، یزد، اصفهان، تهران

پس از مدتی، پروژه های مهم ديگری كه داراي سابقه ديرينه بودند، مانند پروژه‌هاي بزرگ هگمتانه، بیشاپور و ...  به 20 پروژه بزرگ فوق الذکر افزوده شد و نهايتاً در سال 1383 تعداد پروژه‌هاي بزرگ به حدود 30 مورد رسيد. در سال هاي اخير، موضوع ثبت جهاني آثار فرهنگي_تاريخي_طبيعي كشورمان كه بر اساس موازين اعلام شده از سوي يونسكو(كنوانسون حمايت از ميراث فرهنگي و طبيعي جهان و متعلقات آن) صورت می گیرد، مورد توجه بسيار قرار گرفته است. تمامي آثار ثبت شده  ميراث جهاني ايران از ميان پروژه‌هاي بزرگ (پايگاه‌های فعلی) پيشنهاد و به خاطر ارزش هاي بي‌چون و چراي آنها به اتفاق آرا پذيرفته شده است. از سوي ديگر ارتقاء روزافزون نگاه‌ كارشناسي يونسكو به آثار ویژه فرهنگي_تاريخي_طبيعي جهان، بر اساس تعاريف جديد و  طبقه‌بندي مفاهیمی چون:

-         منظرهاي فرهنگي و انواع آن،

-         شهرهاي تاريخي و مراكز شهري و گونه‌هاي آن،

-         كانال ها (آبراه‌ها)ي ميراثي،

-         مسيرهاي ميراثي،

لزوم توجه بیش از پیش به پایگاه ها را یاد آوری می نماید. از آنجا كه مصاديق فراوان و فوق‌العاده متنوع از موارد تعريف شده يونسكو در ايران همچون :

-     محوطه‌هاي «تخت جمشيد، پاسارگاد ،نقش رستم و نقش رجب » «حلقه آبي شوشتر و عرصه‌هاي وابسته»،«توس» ، «بيشاپور كهن» ، « بيستون» ، «ارجان» ،«بم» ، «شوش» و ...

-         محورهاي تاريخي « فين، سيلك، كاشان» ، «جادة شاهي تخت جمشيد، شوش» و ...

-         بافت‌هاي تاريخي شهرهاي «يزد» ، «اصفهان» ، «شيراز» ، «ميبد» ، و ...

-         روستاهاي تاريخي «ابیانه »، «ماسوله»، «كندوان»، و ...

موارد طبقه‌بندي چهارگانة فوق الذكر را دارا هستند، سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري، در جهت ايجاد هماهنگي با روش هاي اصولي و علمي و شيوه‌هاي مديريتي مورد نياز رفتار با اين گونه ارزش هاي ميراث فرهنگي و طبيعي كشور، كه در جهان معمول و جاري است، لزوم توسعة برنامه‌ريزي‌ها و اقدامات پژوهشي و حفاظتي مربوط به اين پديده‌هاي داراي ظرفيت قرارگرفتن در سطح ميراث جهاني كشورمان را احساس كرد و با تبديل «پروژه‌هاي بزرگ» به «پايگاه‌هاي ميراث فرهنگي و گردشگري» زمينه‌هاي دستيابي به اين اهداف را تحقق بخشيده است.

البته نياز به يادآوري است كه تشكيلاتی تحت عنوان «پايگاه»، از حدود يكصد سال پيش از اين در كشور ما وجود داشته است. از آن جمله است «پايگاه باستان‌شناسي شوش»، «بنداد تحقيقات هخامنشي تخت جمشيد»، «پايگاه باستان‌شناسي هگمتانه» ، «پايگاه باستان‌شناسي بيشاپور»، «پايگاه باستان‌شناسي تخت سليمان» ، «پايگاه باستان‌شناسي شهر سوخته» و ...  . با توجه به توضيحات فوق و نظر به اهميت نقش «پايگاه‌هاي ميراث فرهنگي و گردشگري» از ديد‌گاه حفاظت از ميراث فرهنگي و طبيعي، روابط اداري و تأثيرات مثبت بالفعل و بالقوه فرهنگي، آموزشي، ‌اقتصادي، اجتماعي و گستره‌اي كه پايگاه‌ها در حوزة عملكردشان دارند، و لزوم ايجاد هماهنگي و مشاركت شايسته و مسئولانه معاونت هاي سازمان و مديريت‌هاي استاني سازمان با مديران پايگاه‌ها، نظام‌نامة حاضر تدوين و پس از تصویب به اجرا گذارده مي‌شود.