شنبه ، 28 مرداد 1396
 
 
توقف
منوي بم
معرفي بم
تاريخچه بم
نقشه جغرافيايي بم
تصاوير بم
لوح ثبتي بم
پلان مديريتي بم
معرفي اعضا بم
معرفي بالاترين مقام بم
معرفی بم

 

معرفی اثر

   بــــم شهری است در جنوب شرقی استان کرمان که به دليل موقعيت ممتاز جغرافيائي و قرار گرفتن بر مسير ارتباطی مهـــمی که نواحی مرکــــزی ايران را به سرزمين‌هاي سيستان و افغانستان و درياي آزاد مرتبط مي‌سازد از گذشته‌هاي دور اهميت ارتباطی، نظامی و بازرگانی بسيار زيادي داشته است. بم از کهن‌ترين مراکز شهرنشيني ايران شناخته شده است. با استناد به بررسی های باستانشناسی در محوطه های تل آتشی، بيدارزين و گورستان عصر مس و سنگ جديد خواجه عسکر، زندگی در بــــم و اطراف آن از حدود شش تا هفت هزار سال قبل وجود داشته است. وجود رشته کوه‌هاي نسبتاً مرتفع و رشته قناتهای متعدد که برخی از آنها به دوره هخامنشی نسبت داده شده، باعث حاصلخيزي منطقه و شکل‌گيري نخلستانها و باغات وسيع گرديده است. بم بواسطه نظام آبرسانی زيرزميني (قنات) که برخی از آنها به دوره هخامنشی نسبت داده شده‌اند، کارکرد خود را تا به امروز حفظ کرده است. زبان اهالی بم فارسی است و گويش کرمانی دارد. البته در نزد تعدادی از اهالی خصوصاً مهاجرين، گويش بلوچی نيز رايج است. برخی از صنايع دستی بم از ديرباز شهرت فراوان داشته و آنچنانکه نقل شده، بم تا قرن هشتم هجری قمری يك مرکز تجاری مهم به حساب می آمده است. اوج رونق اقتصادی بم مربوط به قرون 3 تا 6  هجری قمری و نیز در دوره صفویه بوده که در گذرگاه راههای مهم بازرگانی قرار داشته است. در اين ميان، صنعت نساجی بم از اعتبار خاصی برخوردار بوده و به قول نويسنده کتاب ((الماس کوير)) پارچه‌هاي ابريشمي بم در زمان ساسانيان بعنوان هديه از طرف پادشاهان ايراني به دربار سلاطين آن روزگار فرستاده می‌شده است. پارچه‌هاي نخی بم نيز چنان کيفيتي داشته که به بسياري از سرزمين‌هاي اسلامی صادر می‌شده است. سبد‌بافي، حصير‌بافي و چاقوسازی از ديگر صنايع دستی مهم بم شمرده شده‌اند. در گوشه شمال شرقی شهر و در موقعيت جغرافيائي 26 درجه و 52 دقيقه عرض شمالی و 58 درجه و 27 دقيقه طول شرقی، شاخص‌ترين اثر تاريخي منطقه (ارگ بم) جای گرفته است. آثار زندگی پنج هزار ساله در محوطه ارگ بدست آمده است. با اين وجود فرم معماری قلعه مانند ارگ حداقل به دوره هخامنشی بر ميگردد و آنچه در حال حاضر مشاهده ميشود، عموماً بناهای بجا مانده از دوران اسلامی است. حاکم‌نشين ارگ، محل استقرار دستگاه حکومتی و عامه‌نشين ارگ، محل زندگی و کسب و کار مردم بوده است. بخش عامه‌نشين برخوردار از عموم تاسيسات معماری يك شهر سنتی مثل: بازار، تکيه، مسجد، مدرسه، زورخانه، حمام، اصطبل، کاروانسرا و ... است. ارگ بم تا اواخر دوره قاجار يك کانون نظامی و دفاعی بسيار مهم کشور به شمار می‌آمده و پيوسته مورد حمله قبايل مهاجم قرار داشته است. بنابراين به دفعات تخريب و تعمير گرديده است. ارگ بم تا اواسط قرن 13 هجری قمری مسکونی بوده است. از آن پس بدليل فراهم شدن امنيت نسبی در منطقه و فرسودگی بافت معماری، رو به متروکه شدن ميگذارد و شهر بم گسترش پیدا میکند. پس از خروج مردم، ارتش تا سال 1309 هجری شمسی در ارگ استقرار داشت و به همين خاطر از حاکم‌نشين و حصارها تا حدودی حفاظت ميشده است. در سال 1345، ارگ بم با شماره 519 در فهرست ميراث ملی به ثبت ميرسد. در سال 1350، ارگ بم تحت حفاظت سازمان ملی حفاظت آثار باستانی قرار ميگيرد. از سال 1351، ارگ بم با تخصيص اعتبار ساليانه مورد تعمير قرار ميگيرد. در سال 1372، ارگ بم به پايگاه ميراث فرهنگی تبديل ميگردد. در تاريخ 5/10/82 ارگ بم و بسياری از بناهای شهر بر اثر زلزله ويران ميگردد. هرچند زلزله تلفات و خسارات جبران ناپذيري به بار آورد و صدمه شديدي را متوجه بافت معماری خشتی شهر نمود، ليكن اين اتفاق ناگوار توجه همگان را بيش از پيش به اين مجموعه معماری منحصر بفرد معطوف داشت که در ادامه و در سايه توجهات ملي و همكاريهاي بين‌المللي، در تاريخ 17/4/83 بم و منظر فرهنگی آن با احراز 4 معيار (دوم، سوم، چهارم، پنجم) از شش معيار بعنوان هفتمين اثر شاخص کشورمان در فهرست ميراث جهانی (در خطر) به ثبت رسيد. بر اين اساس، تمام آثار حائز ارزشهای تاريخی و فرهنگی در محدوده اين اثر ميراث جهانی، اعم از طبيعی يا مصنوع و ملموس يا ناملموس از قبيل: بناها، محوطه‌ها، باغها، نخلستانها، قناتها، بستر طبيعی و ميراث معنوی به يادگار مانده، مشمول حفاظت و پاسداری ميباشند.

معیارهای ثبت جهانی بم و منظر فرهنگی آن

معيار دوم:

   ارگ بم در محل تلاقي راههاي مهم بازرگاني ارگ بم و آثردر ضلع جنوبي فلات مرتفع ايران ساخته شده و نمونه برجسته‌اي از تعامل تاثيرات گوناگون است.

معيار سوم:

   ارگ بم و آثار مرتبط با آن نماينده منظري فرهنگي و شاهد استثنائي گسترش يك سكونتگاه بازرگاني در دل محيط كويري منطقه آسياي مركزي محسوب ميشود.

معيار چهارم:

   ارگ بم نمونه‌اي برجسته از آباديهاي قلعه در منطقه آسياي مركزي است كه در ساخت آن از چينه و خشت بهره گرفته شده است.

معيار پنجم:

   منظر فرهنگي بم نماد بارز تعامل انسان و طبيعت كويري با بهره‌گيري از قنات است. اساس اين نظام آبرساني بر مبناي نظام اجتماعي منظمي است كه در آن فعاليتها و مسئوليتها به دقت تعيين و تا امروز نيز با همان جديت حفظ شده و ادامه يافته است اما تغييرات بازگشت ناپذير آنرا آسيب‌پذير كرده است.

 

بم از اعماق تاریخی تا میراث جهانی

—         پیشینه زندگی در بم به شش تا هفت هزار سال قبل بر میگردد.

—         تداوم زندگی در بم در گرو 3 عنصر حیات بخش بوده است:

 1) قنات 2) رودهای فصلی 3) همجواری با شاهراههای ارتباطی

—         اوج رونق اقتصادی بم مربوط به قرون 3 تا 6  هجری قمری و دوره صفویه بوده است.

—         شاخصترین اثر تاریخی منطقه (ارگ بم) در گوشه شمال شرقی شهر جای گرفته است.

—          آثار زندگی پنج هزار ساله در محوطه ارگ شناسائی شده است.

—         کهنترین شواهد معماری ارگ حداقل به دوره هخامنشی بر ميگردد.

—         غالب آثار معماری موجود در داخل ارگ، متعلق به دوره اسلامی است.

—         ارگ بم تا میانه قرن 13 هجری قمری مسکونی بوده است.

—         ارتش تا سال 1309 هجری شمسی در ارگ استقرار داشته است.

—         در سال 1345 ارگ بم با شماره 519 در فهرست ميراث ملی به ثبت ميرسد.

—         در سال 1350 ارگ بم تحت حفاظت سازمان ملی حفاظت آثار باستانی قرار ميگيرد.

—         از سال 1351 ارگ بم با تخصيص اعتبار ساليانه مورد تعمير قرار ميگيرد.

—         در سال 1372 ارگ بم به پايگاه ميراث فرهنگی تبديل ميگردد.

—         در تاريخ 5 دی ماه 1382 بم و ارگ با شکوه آن بر اثر زلزله ويران ميگردد.

—         در تاریخ 1 فروردین 1383 ((طرح مدیریت اضطراری بم)) به تصویب میرسد و خط مشی پایگاه برای حفاظت ترسیم میشود.

—         در تاريخ 17 تیر ماه 1383  بم و منظر فرهنگی آن در فهرست ميراث جهانی در خطر به ثبت میرسد.

—         در فروردین 1386 طرح جامع مدیریت بم و منظر فرهنگی آن تهیه میشود.

—         در اسفند 1388 طرح جامع مدیریت بم و منظر فرهنگی آن در شورای عالی معماری و شهرسازی به تصویب میرسد.

—         در تیر ماه 1392 بم و منظر فرهنگی آن بواسطه عملکرد حفاظتی مناسب از فهرست میراث در خطر خارج میگردد.

 

گستره و سیطره حفاظت

   محدوده میراث جهانی بم با بیش از 23000 هکتار وسعت، وسیعترین محدوده میراث جهانی کشور است و طبق طرح جامع مدیریتی، حفاظت و پاسداری از آن در 5 سطح دنبال میشود:  

1) بستر طبیعی بم:

شامل: کوههای مشرف به شهر، رودها، دشتها، سفره های آب زیرزمینی و گسل بم/ بروات

2) طبیعت مصنوع بم:

شامل: قنوات، باغها، نخلستانها و مزارع

3) شهر تاریخی بم:

شامل: بازارهای سنتی، خانه باغها، کوچه باغها، دیوارهای چینه ای باغات، خانه های سنتی، محلات، میادین، معابر اصلی و فرعی، نهرهای آبیاری و درختان قدیمی

4) میراث معنوی مردمی بم:

شامل: آداب، رسوم، آئینها، سنتهای زندگی، باغداری سنتی، بازیهای محلی، مشاغل بومی و نحوه بهره برداری و توزیع  آب  قنوات

5) بناهای تاریخی و محوطه های باستانی بم:

شامل: 74 اثر در محدوده منظر فرهنگی و حدود 450 اثر در محدوده محور فرهنگی بم است