شنبه ، 28 مرداد 1396
 
 
توقف
منوی سازهای آبی شوشتر
تاریخچه سازهای آبی شوشتر

مراحل احتمالی ساخت مجموعه:

·         مرحله اول:

حفر نهر داریون: داریون کانال آبی است که از ساحل سمت چپ کارون گرفته شده و آب را از طرف شمال شهر به سوی جنوب و از جانب غربی به داخل شهر شوشتر و بر زمین های کشاورزی هدایت می کند. این نهر قدیمی ترین سازه از کل مجموعه است،که می توان ساخت آن را به دوران داریوش هخامنشی نسبت داد.

( Ghirshman,1966,II,chap.VII; Jazayeri,2004,Pp.5-6;Shoushtary,1984,p.42)

·         مرحله دوم:

حفر کانال انحرافی در مسیر رود کارون: ساخت مجموعه اصلی سازه های آبی شوشتر به دستور شاپور ساسانی آغاز شد.

     ( Jazayeri,2004,P.32; Roggen,1905,Pp.166-207)

·         مرحله سوم:

حفر نهر گرگر: حفر این شعبه رود کارون که می توانسته هم زمان با مرحله یا مراحل قبل آغاز شود، شامل حفر کانالی به عرض متوسط 40 متر  و به طول چند کیلومتر است. رود گرگر پس از طی چندین کیلومتر به شعبه غربی کارون (شطیط) می پیوندد.

در محل بند قیر،شهری ساسانی به نام روستاگ کواذ( رستم کواذ ) بوده که در منابع عربی اغلب به صورت رُستقباذ،یا رستقاباد آمده است.

(Balazori,Pp.228-229;Ibn-e Hawqal,Pp.225-227;Esfahani,P. 34).

بعدها این مکان را عَسْکر مکرم(عَسْکر عربی شده لشکر فارسی است) گفته اند. عسکرمکرم یکی از ضراب خانه های سلسله آل بویه در قرن یازدهم نیز بوده است. (Miles,P.375 ).

·         مرحله چهارم

ساخت پل بند شادوروان: مورخین رومی از این پل با عنوان "بند شاپور" یاد کرده اند.(Theophilactus,IV,3)

حکیم ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه به ساخت شادروان اشاره می کند:

همی بــرد هر سو برانـــــــوش را                       بدو داشتی در سخــن گــوش را

يكـی رود بد پــهـن  در شـــوشتــر                   كه ماهــی نكــردی برو بر گــذر

كه ما باز گرديم و ايـن پـلس بجـای                  بخواهی ز گنج آنچه خواهی بكار

تــــو از دانـــش فيلســـوفـــان روم                 بكار آر چندی بدين مـرز و بـوم

چو اين پل برآيد سوی خان خويش                   برو تـازيـن بـاش مهمـان خـويش

ابــا شـــادمانـی و بـــــــــا ايــمـنــی                 ز بــد دور از دســت اهــريـمنـی

چو شد پـل تمام او ز ششتـر برفت                     سوی خــان خود روی بنهاد تفــت

·         مرحله پنجم

سنگ فرش کردن بستر طبیعی کارون: برای آن که خروشندگی رود کارون که پرآب ترین رود ایران است،شالوده و پی های ساخته شده در بستر رودخانه را از میان نبرد،تمام عرض بستر رودخانه را،از پل بند شادوروان،به طرف شمال و در جهت خلاف جریان آب،تا کمی بالاتر از بند میزان،یعنی بیش از هزار و دویست متر ،با سنگ های تراشیده شده،سنگ فرش کرده،تمامی آنها را در ابتدا با بست های آهنی،به هم دوخته و سپس با ملات های مستحکم،به هم متصل کردند. 

·         مرحله ششم

ساخت قلعه سلاسل: اگرچه قدیمی ترین اشاره ای که به این قلعه شده،در جریان فتح ایران به وسیله اعراب مسلمان و در حدود سال 640 است(Dinvari,Pp.130-133) اما این بنا مربوط به دوره ای قدیمی تر از آن زمان می باشد.نکته مهم این است که به جز قابلیت های نظامی این قلعه،می بایست کارایی اصلی آن را در ارتباط با امور شبکه آبیاری، حراست و نگهداری و مرمت مجموعه سازه های آبی و اداره کردن تقسیم آب در اراضی جنوبی شوشتر(میان آب= مینو)و مدیریت آن،جستجو کرد.

·         مرحله هفتم

ساخت بند میزان

·         مرحله هشتم

ساخت برج کلاه فرنگی

·         مرحله نهم

ساخت پل بند گرگر،حفر کانال های انتقال آب و ایجادآبشارها و آسیابها