جمعه ، 31 شهريور 1396
 
 
توقف
منوی تخت سلیمان
پلان مدیریتی تخت سلیمان

معرفی مجموعه میراث جهانی تخت سلیمان

نام: مجموعه تخت سلیمان

تاریخ ثبت: 14 تیرماه 1382 هجری شمسی- مصادف با 5 جولای 2003 میلادی

موقعیت: جمهوری اسلامی ایران، آذربایجان غربی، شهرستان تکاب

بیانیه ارزش برجسته جهانی

الف- خلاصه گزارش

- خلاصه اطلاعات کمی

مجموعه تخت سلیمان در 45 کیلومتری شمال‌شرقی شهرستان تکاب در استان آذربایجان‌غربی با مساحتی نزدیک به 12 هکتار و با نشانه‌هایی از استقرار مربوط به هزاره اول ق.م تا قرن 11 هـ.. ق قرار گرفته و اوج شکوه و آبادانی آن مربوط به دوره ساسانی بوده است.

- خلاصه اطلاعات کیفی

·         مجموعه تخت سلیمان وسیع‌ترین و شاخص‌ترین تأسیسات مذهبی و اجتماعی مربوط به دوره ساسانی است که تا کنون از کاوشهای باستان شناختی به‌دست آمده و در ایام خاصی جهت برگزاری مراسم آئین ویژه زردشتی توسط سلاطین و نظامیان ساسانی مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

·         نحوه استقرار و مجاورت ساختارهای انسان ساخت با عناصر طبیعی در این مجموعه حائز اهمیت است به طوریکه عوامل محتوایی تأثیرگذار در ترکیب با عناصر معماری توانسته است ساختارهای متوازن و همگنی را در محیط جغرافیایی مجموعه به‌وجود آورد.

ب- معیارها

.I تخت سلیمان نشانه‌ای از یک مجموعه یکپارچه معماری سلطنتی است که عناصر شاخص معماری ساسانی را در ترکیبی هماهنگ که بر گرفته از محیط طبیعی خود می‌باشد به یکدیگر پیوند می‌دهد.

II. ترکیب عناصر معماری ساسانی در تخت سلیمان تأثیر عمده‌ای نه تنها بر توسعه معماری مذهبی در دوره اسلامی بلکه بر سایر فرهنگها نیز گذارده است.

III. مجموعه تخت سلیمان گواه بارز تداوم آئین آتش و آب به مدت 2500 سال است که ادامه فعالیتهای باستان‌شناختی در بستر ساسانی مجموعه می‌تواند موجب غنای بیشتر ارزشهای موجود در این محوطه تاریخی گردد.

IV. تخت سلیمان نشانه منحصر به فردی از یک پرستشگاه زرتشتی است که در قالب معماری بارز سلطنتی می‌تواند به‌عنوان یک پیش نمونه قلمداد گردد.

VI . تخت سلیمان به‌عنوان یک پرستشگاه عمده زرتشتی، مشهورترین محوطه تاریخی است که با یکی از قدیمی‌ترین مذاهب یکتاپرستی جهان مرتبط است. این محوطه مبین نشانه‌هایی از ارتباط با آئین‌های باستانی بسیار قدیمی‌تر از زرتشتی، افسانه‌ها و شخصیت‌های کتاب مقدس انجیل است.

ج- سلامت

انجام فعالیتهای حفاظتی و مرمتی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران توانست تمامی آثار مکتوب و عناصر مستقر بر روی بستر مربوط به دوره‌های مختلف تاریخی را از خطر آسیبهای احتمالی و تخریب به واسطه شرایط اقلیمی ویژه در محدوده نجات داده و از آنها حفاظت نماید.

د- اصالت

کلیه مطالعات و آزمایشات انجام گرفته بر روی بقایای آثار به‌دست آمده از کاوشهای باستان‌شناسی از سال 1959 میلادی تا کنون، نشانگر این موضوع می‌باشد که آثار دارای اصالت بوده و به صورت اصلی به دست ما رسیده است. 

- ضرورت‌های مدیریت و حافظت لازم برای نگهداری از ارزش برجسته جهانی

×       چارچوب کلی

·         حفاظت و مرمت اصولی یافته‌های باستان‌شناختی در محدوده محوطه تاریخی و بازخوانی و بازسازی خطوط اصلی مجموعه بر اساس مستندات علمی

·         جذب و نگهداشت گردشگران عمومی، مذهبی، اجتماعی و درمانی با استفاده از زیرساخت‌های قابل شکل‌گیری

×       انتظارات در دراز مدت

·         مجموعه تخت سلیمان می‌تواند مرکزی باشد برای انجام مراسم‌های خاص آیین زرتشتی در ایام خاص سال

·         مجموعه تخت سلیمان می‌تواند مرکزی باشد برای جذب گردشگران ویژه انرژی درمانی در سطح ملی و فراملی

1. تعریف پروژه

پلان مدیریت حفاظت و مرمت و ساماندهی مجموعه میراث جهانی تخت سلیمان با هدف مطالعه آثار تاریخی محدوده مورد مطالعه و تدوین برنامه‌های بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت برای ترسیم آینده‌ای متناسب با گذشته پربار تعریف شده است و سعي دارد به موارد ذيل توجه نمايد:

- روشهاي مناسب و شاخص برنامه‌ريزي منطقه‌اي

- پژوهشهاي باستان شناختي و راهكارهاي حفاظتي و مرمتي در مجموعه

- معرفی و شناخت جاذبه‌هاي گردشگري در سطح محدوده

- مديريت بحران در سطح روستا و محدودة اطراف مجموعه

- تعريف ساختاري ويژه جهت ساخت و ساز در روستاهاي مجاور و احترام به محيط زيست

بدیهی است که مطالعات ویژه در مرحله شناخت و معرفی به دلیل تأثیر بی چون و چرای مجموعه در ترسیم افق بلند مدت منطقه و استان، در محدوده استان و شهرستان انجام خواهد گرفت. بنابراین تلاش می‌شود تا از این طریق جایگاه میراث جهانی تخت سلیمان را در طرحهای توسعه استان و شهرستان و حوزه نفوذ آن مشخص و برنامه‌های ویژه هدایت برای تحقق آن تدوین نماید.

2. محدوده پروژه

طرح پلان مدیریت مجموعه سعی دارد محدوده‌ای به بزرگی شهرستان تکاب تا درون مجموعه تخت سلیمان را در نظر بگیرد. افقی به این مقیاس می‌تواند علاوه بر ارایه راهبردهای مکان مدیریتی در سطح منطقه و شهرستان، به تدوین الگوهای حفاظتی در سطح مجموعه تخت سلیمان نیز بپردازد. این پلان در واقع الگویی است که مجموعه باید با رعایت آن به اهداف مورد نظر در مقیاس منطقه و کشور و جهان نزدیکتر شود.

3. روش

با توجه به تعریف پروژه در سطور پیشین به نظر می‌رسد هدف غایی این پروژه عبارت است از ارایه برنامه‌ای برای حفاظت جامع از این مجموعه در سطوح مختلف جهت ارتقاء سطح کنونی.

رویکرد این پروژه عبارت است از ارزش‌گرایی و حمایت ارزش محور از میراث فرهنگی. بنابراین الگو و روش مطالعه بر اساس موارد ذیل می‌باشد:

- جمع‌آوری کلیه اسناد و مدارک موجود در مجموعه و منظر فرهنگی تاریخی آن

- بررسی و شناخت وضع موجود مجموعه و حریم بلافصل آن به انضمام محدوده‌های تأثیر گذار

- معرفی و ارزشیابی اثار موجود در مجموعه و منظر فرهنگی و طبیعی از منظرهای مختلف

- شناسایی عوامل بالقوه و بالفعل تهدید کننده آثار موجود در مجموعه و تدوین خط مشی و راهبردها

- تدوین طرح مدیریتی و راهبردی در مقیاس کلان و خرد در قالب برنامه‌های بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت

- تدوین الگوها، اصول و ضوابط کلی مداخله در ساماندهی مجموعه میراث جهانی تخت سلیمان

4. اقدامات و فعالیت‌های انجام شده

سلسله اقداماتی که جهت شروع، انجام و تکمیل مطالعات یاد شده انجام گردیده دارای مراحل ذیل بوده است.

الف. مطالعات میدانی و پیمایش

- شناسایی، عکاسی، بررسی، ارزشیابی و شناخت آسیبهای موجود در اثر

- ارایه برنامه راهبردی و حفاظتی برای همه آثار به صورت جداگانه

ب. مطالعات کتابخانه‌ای

- تکمیل و بازنگری مطالعات تاریخی بر اساس اسناد و مدارک و منابع و مآخذ مختلف

- بررسی مبانی نظری و مطالعات موردی درباره موضوعات مرتبط

- بررسی تجارب مدیریت حفاظت و مرمت در بناهای سنگی هم‌دوره

ج. تجزیه و تحلیل

- بررسی احتمالات و داده‌های مربوط به آثار از منظر مختلف

- شناسایی، دسته‌بندی، سنجش و مقایسه ارزش‌های آثار تاریخی

- شناسایی و دسته‌بندی و بررسی عوامل تهدید کننده آثار تاریخی و معنوی

د. پیشنهادات

- ارایه خط مشی توسعه زیر ساخت‌های منطقه‌ای برای کاهش تهدیدهای بالفعل و بالقوه

- ارایه راهبردهای مدیریتی و حفاظتی در منطقه و مجموعه

- ارایه برنامه‌های بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت مدیریتی، حفاظتی و فرهنگی مرتبط با مجموعه

- ارایه ضوابط و الگو برای ساماندهی آثار موجود در محدوده اثر

×       وضعیت فعلی

وضعيت كنوني مجموعه هرچند پس از اقدامات مناسب حفاظتي و كاوشهاي اخير به طور نسبي مناسب نشان مي‌دهد اما ساماندهي مجموعه، مولد مشكلات اساسي است كه در قالب روند رو به رشد گردشگري به نمايش درآمده است. افزايش كشف معادن، ايجاد ساخت و سازهاي مربوط به استقرار گردشگران، ايجاد زيرساختهاي گردشگري و موضوعاتي از اين دست كه به طرز نامأنوسي، بدون مطالعه و مكان‌يابي صحيح و دقيق در حال اجرا هستند، بخشي از آسيبهاي ياد شده را شامل مي‌شود و لازم به بازبيني مجدد هستند و نحوة حفاظت و مرمت و انجام فعاليتها، اقدامات و كاوشهاي باستان‌شناسي، نياز به تدوين پلان مديريت حفاظت و مرمت مجموعه را محرز مي‌سازد.

×       چشم انداز

- مجموعه تخت سليمان  در ارايه نمونه‌هاي منحصربه‌فرد معماري دوره ساساني سرآمد خواهد شد.

- پژوهش،‌ حفاظت و مرمت ساختارهاي سنگي در مجموعه تخت سليمان با همكاري مسئولين محلي،‌ استاني، ‌ملي و بين المللي شكل ويژه‌اي خواهد يافت و به عنوان پايلوت از آن ياد مي‌گردد، به نحوي كه به آن رجوع گردد.

- تلاش مديريت مجموعه تخت سليمان بر اين خواهد بود كه با توجه به ارزشهاي ماهوي و كالبدي فراوان آثار، با بهره‌گيري از برترين استانداردها از آنها حفاظت خواهد نمود.

- اين مجموعه بيان‌كننده تلفيق مناسب طبيعت با آثار انسان‌ساز است كه با طرز مأنوسي در كنار يكديگر قرار گرفته‌اند و در دسترس آدميان قرار خواهند گرفت تا نشان دهندۀ نحوۀ تفكر آدميان آن دوران در اين زمينه باشند.

- اين مجموعه در آينده مي‌تواند پذيراي گردشگران عام و گردشگراني ويژه چون دوستداران آئين زرتشت و پژوهشگران مباحث انرژي درماني باشد.